صنعت خودرو چگونه پوست‌ می‌اندازد؟

سپیده قاضی‌نژاد: بسته‌بودن در‌ خودروسازی‌ها روی نوآوری‌های جدید در دنیا این روزها تبدیل به قصه‌ای تلخ و تکراری شده است.

خودروسازان در جهان مراکز تحقیق‌وتوسعه مشترک ایجاد و تلاش می‌کنند تا با ایجاد این مراکز تولیدات خود را از هر نظر بهبود بخشند اما در ایران و در صنعت دوم کشور از این ظرفیت غافل مانده‌اند. به گزارش روزگار خودرو، کارشناسان صنعت خودرو معتقدند نگاهی به آمارهای بین‌المللی سال گذشته نشان می‌دهد مصرف خودرو حدود ۵ درصد در دنیا کاهش یافته است و این آمار معانی بسیاری دارد و نشان از آن دارد که خودروسازان در دنیا با چالش بازار رو‌به‌رو هستند.


اهمیت R&Dها در صنعت خودرو
به همین سبب خودروسازهای بزرگ که از قبل ادغام‌هایی را انجام داده‌اند اکنون به دنبال ابر‌ادغام‌ها هستند؛ مانند ادغام فیات، کرایسلر و رنو‌ یا ادغام رنو، نیسان و میتسوبیشی چرا‌که همه این شرکت‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که رقابت در صنعت و بازار خودرو دنیا به‌شدت سخت شده است و هزینه‌های تحقیق‌وتوسعه به گونه‌ای شده که به طور حتم‌ رقم تولید انبوه باید افزایش یابد.
از سویی، خودروسازان در دنیا اکنون به ساخت خودروهای الکتریکی روی‌آورده‌اند و رقابت در این بخش نیز بسیار سنگین شده است و پیش‌بینی می‌شود در ۱۰ سال آینده به طور احتمالی اتفاق‌های بسیار مهمی در صنعت خودرو رخ دهد که ابرادغام‌ها نیز برای کمک به این موضوع در حال انجام است زیرا آن‌قدر هزینه‌های تحقیق‌وتوسعه در این حوزه بالاست که برای یک شرکت نمی‌صرفد به تنهایی به این کار ورود کند و همه این موارد نشان از اهمیت R&Dها در صنعت خودرو دارد. به همین سبب باید نگاه خودروسازان داخلی نیز به بخش تحقیق‌وتوسعه بلندمدت باشد و برای خروج از روند مونتاژکاری مراکز مشترک تحقیق‌وتوسعه ایجاد کنند.


سود خودروسازان جهانی از تحقیق‌ و توسعه
شرکت‌های خودروساز در دنیا از طریق افزایش هزینه تحقیق‌وتوسعه خود موفق شده‌اند در بحث توسعه محصولات با‌کیفیت موفق عمل کنند اما خودروسازان داخلی با بی‌توجهی به تحقیق‌وتوسعه از توسعه بخشی این صنعت مهم بازمانده‌اند. در این زمینه وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در برنامه راهبردی صنعت خودرو راهکارهایی در زمینه توسعه و گسترش کمی و کیفی صنعت خودرو پیش‌بینی کرده اما هنوز آن‌گونه که باید، نتیجه خاصی از این راهکارها به گوش نمی‌رسد. به هر حال، باید بپذیریم توسعه مراکز تحقیق‌وتوسعه در خودروسازی‌ها موضوعی اجتناب‌ناپذیر است.


تحول در مکانیسم‌ تولید در دنیا
اکنون در دنیا مکانیسم‌های تولید در حال تحول است و صنعت خودرو ایران نمی‌تواند چشم‌هایش را بر این موضوع ببند و اگر به آن توجه نشود، صنعت خودرو‌ ایران نیز از دور خارج می‌شود‌ به همین سبب استراتژی‌های بلند‌مدت در صنعت خودرو ایران نیازمند تحول است. اگرچه چشم‌اندازهایی در صنعت خودرو ایران تعریف می‌شود اما از آنجا که این صنعت هر روز با مشکلات جدیدی رو‌به‌‌رو می‌شود پربیراه نیست اگر بگوییم چشم‌اندازها هم نیاز به تغییر ‌یا حتی به انعطاف در برابر هجوم چالش‌ها دارند.


تلاش برای تعامل با صنعت بین‌المللی
در همین راستا، محسن رزم‌خواه، فعال صنعت قطعه با بیان اینکه اهداف سند چشم‌انداز در صنعت قطعه محقق نشده است به روزگار خودرو گفت: از سال ۹۲ تاکنون که چشم‌انداز صنعت خودرو و قطعه در افق ۱۴۰۴ به تدوین رسید تا به امروز هیچ اتفاق جدیدی پیش نیامده که دلیل آن هم نبود زیرساخت‌های لازم صنعت قطعه است.
او ادامه داد: صنعت قطعه نیازمند اصلاح ساختار اساسی است، ضمن آنکه دستیابی به اهداف تعریف‌شده در این سند نیازمند وارد شدن به حوزه طراحی و تحقیق‌وتوسعه است که این امر جز با ارتباطات بین‌المللی محقق نخواهد شد و این ارتباطات نیز به دلیل تحریم‌ها امکان‌پذیر نیست. بنابراین، پیشرفتی در زمینه طراحی حاصل نشده است. به طور قطع با ادامه روند فعلی تا زمانی که این ارتباطات به وجود نیاید نمی‌توان کاری از پیش برد و باید در تلاش برای تعامل با صنعت بین‌المللی باشیم.‌


 ناکامی قطعه‌سازان در تحقیق‌وتوسعه
رزم‌خواه تصریح کرد: ورود به حوزه طراحی و تحقیق‌وتوسعه در صنعت قطعه نیازمند سرمایه‌گذاری است اما شرکت‌های قطعه‌سازی به دلیل کمبود نقدینگی ناشی از پرداخت به‌موقع مطالبات از سوی خودروسازان، همچنین‌ در تامین منابع مالی روزمره خود با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند و این روند اجازه سرمایه‌گذاری در زمینه‌های جدید را به آنها نمی‌دهد. درحال‌حاضر این صنعت با تعدد واحدهای قطعه‌سازی کوچک روبه‌رو است که نمی‌توانند در مقیاس اقتصادی تولید کنند. بنابراین، بسیاری از آنها مشکل تولید و نرخ خواهند داشت به همین دلیل نمی‌توانند پیشرفتی داشته باشند، از سوی دیگر نیز قادر به رقابت با قطعات وارداتی نیستند که این امر باید در اصلاح ساختار صنعت قطعه مورد توجه قرار گیرد.
رزم‌خواه اضافه کرد: نیازمند اصلاح ساختار اساسی در صنعت قطعه و ادغام شرکت‌های کوچک با هم و تشکیل شرکت‌های بزرگ‌تر هستیم تا واحدهای قطعه‌ساز بتوانند با توجه به منابع مالی عمده‌ای که ایجاد می‌شود وارد فاز طراحی و تحقیق‌وتوسعه شوند. درحال‌حاضر اهدافی که در اسنادی همچون سند چشم‌انداز صنعت خودرو پیش‌بینی می‌شود، اهدافی است که آرزوی مطرح کردن آن را داریم در حالی که راه و روش‌های دستیابی به آنچه دوست داریم را تعریف نمی‌کنیم. قطع به یقین راه و روش دستیابی به این اهداف هزینه کردن برای تحقیق‌وتوسعه و تعاملات بین‌المللی است.


لزوم توجه به واحدهای R&D
آنچه این فعال قطعه‌سازی به آن اشاره دارد لزوم توجه بیشتر به تحقیق‌وتوسعه در صنعت قطعه است چرا‌که هرچه صنعت قطعه با توانمندی و قدرت بیشتری در ایران به کار خود ادامه دهد صنعت خودرو نیز توانمندتر خواهد شد. در حقیقت می‌توان گفت که کیفیت در صنعت خودرو با توانمندسازی قطعه‌سازان محقق می‌شود.
این موضوعی است که فرشید شکرخدایی، نایب‌رئیس انجمن ملی کیفیت ایران نیز به آن اشاره دارد و عنوان می‌کند که توجه به واحدهای تحقیق‌وتوسعه در بخش قطعه‌سازی می‌تواند منجر به ارتقای کیفی تولیدات شود. او به کمبود نقدینگی خودروسازان نیز اشاره می‌کند و معتقد است در طول زمان همواره سرمایه‌گذاری روی موارد دیربازده از استقبال کمتری برخوردار بوده که تحقیق‌وتوسعه و طراحی بر محصول جدید نیز موضوعی دیربازده است و زمان زیادی نیاز دارد تا به مرحله خروجی برسد و از آنجا که دغدغه اصلی تولیدکنندگان همواره بر موضوع‌های کوتاه‌مدت بوده، به این موضوع توجه ویژه‌ای نشده‌ است.


هزینه پایین خودروسازان برای توسعه
با وجود آنکه در دنیا سالانه چندین و چند‌صد دلار برای تحقیق‌وتوسعه هزینه می‌شود اما بسیاری از کارشناسان رقم درنظر گرفته شده ازسوی خودروسازان داخلی برای تحقیق‌وتوسعه را نزدیک به یک درصد گردش مالی می‌دانند و همین اهمال در بخش تحقیق را موجب توسعه نیافتن صنعت خودرو کشور می‌شمارند.
روح‌الله طالبی، عضو هیات‌علمی دانشگاه علم و صنعت نیز در این باره به روزگار خودرو گفت: باید خودروسازان را ملزم به تشکیل مراکز تحقیق‌وتوسعه مشترک کرد تا ضمن خروج از جریان مونتاژکاری، رقابت‌پذیری در صنعت خودرو محقق شود.
او با اشاره به لزوم تحقیق‌وتوسعه در صنعت خودرو عنوان کرد: در کشورهای صنعتی دنیا یک‌سری مراکز تحقیق‌وتوسعه مشترک بین خودروسازان که رابط بین صنعت و دانشگاه است وجود داشته و خودروسازان برای کسب مزیت نسبی سرمایه‌گذاری ویژه‌ای در آنها کرده‌اند. بنابراین، اتصال صنعت و دانشگاه برای توسعه محصول با برند بومی منجر به ارزش‌آفرینی برای کشور در بلندمدت می‌شود. این کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: برای ایجاد رقابت‌پذیری در صنعت خودرو باید توجه ویژه‌ای به ایجاد مراکز تحقیق‌وتوسعه مشترک بین خودروسازان شود. خودروسازان باید پروژه‌هایی برای بخش تحقیق‌وتوسعه تعریف کنند تا در آینده بلندمدت مزیت نسبی برای صنعت خودرو ایجاد شود.


 سخن پایانی
بخش تحقیق‌وتوسعه در صنعت خودرو تعطیل شده است. این موضوعی است که برخی کارشناسان خودرویی بر آن پافشاری و عنوان می‌کنند پس از آنکه امریکا برجام را لغو کرد و شرکت‌های اروپایی و حتی آسیایی ایران را ترک کرد مشکلات نقدینگی آن‌قدر به خودروسازان فشار آورده که حتی نهضت داخلی‌سازی نیز نتوانسته است به این بخش رونق چندانی بخشد. آنها معتقدند لازم است وزارت صنعت، معدن و تجارت نسبت به تدوین و ابلاغ استراتژی تحقیق‌وتوسعه در این بخش اقدام کند و بر اجرای آن نظارت کامل داشته باشد. از سویی، کارشناسان اذعان می‌کنند خودروسازی که درآمد آن به تحقیق‌وتوسعه وابسته نیست، هزینه‌ای هم به این بخش اختصاص نخواهد داد و هرچه هم بحث از هزینه‌کرد در این بخش شود در حقیقت واقعی نیست چراکه شرایط صنعت خودرو به نحوی است که برای آنها هزینه کردن در این بخش فعلا صرفه اقتصادی ندارد و اینکه بتوانند با وجود کمبود نقدینگی بتوانند بدهی‌هایشان به قطعه‌سازان را بپردازند تا از پس تعهدات بر بیایند در اولویت قرار داد.
به هر صورت آنچه همه کارشناسان به آن اشاره می‌کنند تدوین و ابلاغ استراتژی تحقیق‌وتوسعه در صنعت خودرو است، استراتژی که بتواند صنعت خودرو کشور را از این وضعیت نجات داده و سبب شود تا این صنعت از دنیا عقب نماند چراکه عقب‌ماندگی صنعت دوم کشور از دنیا به طور قطع‌ بسیار گران تمام خواهد شد و سرانجام به نابودی این صنعت نیز منجر خواهد شد.