جای خالی تحقیق‌و‌توسعه در صنعت خودرو

هنگامی که در ایران در بهترین شرایط سالانه(در شرایط غیرتحریم) ۱.۵ میلیون خودروی سواری تولید می‌شود و ۱۰هزار دستگاه آن دارای ایرادهای کیفی مهم است آن محصول از نظر مشتریان به‌طور کامل بی‌کیفیت و گاهی غیرقابل اعتماد است.

اما علت آن چیست؟ اگر بخواهیم واقع‌بینانه نگاه کنیم واقعیت آن است که ما تصور می‌کنیم سال‌هاست خودروهای با‌کیفیت تولید می‌کنیم اما متاسفانه نظام تضمین کیفیت در خودروسازی به‌درستی مانع ورود کالاهای بی‌کیفیت نشده است. ‌نباید این موضوع را هم نادیده گرفت که مسئله مهم‌تر کمبود قطعه‌سازان توانمند و متعهد به کیفیت است که این موضوع خود یک مسئله پراهمیت به شمار می‌آید و این نشان از آن دارد که برای تحقیق‌و‌توسعه در صنعت خودرو زمان کافی گذاشته نشده است تا بتوانیم خودروسازان و قطعه‌سازان توانمندی را پرورش دهیم.
اگرچه این موضوع سال‌هاست که مورد توجه مسئولان نظام و صنعت قرار گرفته اما کمتر نتیجه‌‌ای از آن حاصل شده است. اما راه‌حل چیست؟ باید بگوییم که راه‌حل در بزرگ شدن و قوی شدن قطعه‌سازان برای رقابت‌پذیری و سرمایه‌گذاری روی تحقیق‌و‌‌توسعه(R&D)‌ و کیفیت است، مهم تر از آن مفهومی به نام تیرینگ (Tiering)مطرح می‌شود که در سال‌های گذشته نیز به‌طور ناقص پیگیری شده است.
البته مفهوم تیرینگ با مفهوم رده‌بندی فرق می‌کند چراکه رده‌بندی به معنی امتیاز دادن به قطعه‌سازانی است که دارای کیفیت و قابلیت اطمینان بیشتری هستند در اینجا تیرینگ به مفهوم مسئولیت سپردن و اطمینان کردن به شرکت‌ها برای تحویل‌دهی مجموعه‌ای از قطعات است که به اصطلاح به آن ماژول می‌گویند.
البته باید به این نکته توجه داشت که هزینه‌های مواد اولیه و تمامی نهاده‌های تولید بالا رفته اما دولت نمی‌گذارد قیمت‌ها بالا رود و نتیجه این می‌شود که خودروسازان نیز اجازه نمی‌دهند که قیمت‌تولیدات قطعه‌سازان افزایش یابد، حال قطعه‌سازانی که بزرگ شده‌اند و برای خود آبرویی کسب کرده‌اند، دو راه دارند: یا باید از کیفیت بگذرند یا کالای تولیدی‌شان را تحویل خودروساز ندهند، که اولی منجر به پایین آمدن کیفیت محصول نهایی و البته کاهش اطمینان مردم به محصولات می‌شود و دومی نیز منجر به خوابیدن خطوط تولید می‌شود. در نتیجه، خودروساز یا باید با قطعه‌ساز کنار بیاید که در این حالت اقتدارش زیر سوال است و در عین حال پولی ندارد که به قطعه‌ساز بدهد یا باید به دنبال منبع جدید دیگری بگردد که به‌صرفه نخواهد بود. به هر صورت، همه اینها منجر به کاهش کیفیت می‌شود. این چرخه معیوب سال‌ها‌‌ست که تداوم دارد.
به هر حال باید پذیرفت که با توجه به تولید مونتاژمحور در صنعت خودرو ایران، تحقیق‌وتوسعه آن‌چنان فعال نیست و چشم صنعت خودرو ایران به روی خروجی تحقیقات شرکت‌های خودروسازی جهان بسته است و با توجه به شرایط و سیاست‌گذاری‌ها در این صنعت، نمی‌شود توقع داشت صنعت خودرو به سمت تحقیق‌و‌توسعه سوق داده شود. اما باید بدانیم که خودروسازی بدون تحقیق‌و‌توسعه معنایی ندارد و کشوری که بخواهد با اتکا به دانش فنی داخلی خودروساز شود، هیچ راهی به جز محوریت قرار دادن تولید خود بر اساس تحقیق‌و‌توسعه نخواهد داشت.

امیرحسن کاکایی - عضو هیات‌علمی دانشگاه علم و صنعت