واردات خودروهای سبک و سنگین مستعمل آری یا خیر

در برهه زمانی فعلی، صنعت خودرو ایران به‌دلایل گوناگون که مجال شرح آن در این نوشتار نیست، دچار سردرگمی و آشفتگی در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی شده است.

در این شرایط به‌دلیل کمبود عرضه خودرو، افزایش نرخ ارز و همچنین وجود شایعه‌ها و آثار روانی بسیار ملتهب‌کننده، بازار خودرو بیش از پیش دچار مشکل شده است. ادامه‌ این روند نه به سود خودروسازان است و نه به سود مصرف‌کنندگان، بلکه به زیان صنعت خودرو است زیرا مدیران و برنامه‌ریزان خودروسازان به لحاظ افزایش بی‌رویه نرخ خودروهای داخلی و سهل‌الوصول بودن سودهای آنی، از برنامه‌های راهبردی خود غافل می‌شوند و به علت بالا رفتن هزینه‌های سربار و تولید، موجب افزایش نرخ تمام/ شده خودروهای داخلی خواهد شد. خودروسازان در این مسابقه افزایش قیمت، در نهایت بازنده هستند چون هرگونه تحرک و نوآوری تحت‌تاثیر این بازار بی‌قاعده قرار خواهد گرفت. مصرف‌کننده نیز بدون وجود فضای رقابتی در بازار حاکم، حق انتخاب از او سلب شده و مجبور است خودرو مورد نیاز خود را با هر کیفیت و نرخی خریداری کند.
در چنین وضعیتی با وجود محدودیت شدید واردات خودروهای خارجی، کمبود منابع ارزی کشور، التهاب در بازار خودرو و شرایط تحریم همه‌جانبه، هیچ‌گونه سناریوی جایگزین را برای گریز از این معمای مارپیچ‌گونه برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان باقی نمی‌گذارد؛ بنابراین دوباره برنامه ورود خودروهای سنگین و سبک دست دوم (مستعمل) خارجی درحال‌حاضر بین صاحب‌نظران و مسئولان مطرح شده و دارای نظرهای موافق و مخالف زیادی است. با وجود بازار داخلی فعلی که فاقد هرگونه رقابت تحریک‌آمیز برای بهبود کیفیت، بهره‌وری، نوآوری و خلاقیت و نرخ است، واردات خودروهای مستعمل را بیش از هر زمان دیگری توجیه می‌کند.
البته اولویت نخست با واردات خودروهای سنگین مانند ماشین‌آلات راهسازی (کمپروسور، لودر و بیل مکانیکی)، وسایل حمل‌ونقل سنگین و... است. در مرحله دوم واردات خودروهای سواری با تعرفه‌های ترجیهی است. به ترتیبی که چنانچه واردات خودرو بدون انتقال ارز باشد، با تعرفه صفر انجام شود و در صورت تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی یا از سوی صرافی‌ها با نظارت بانک مرکزی، ۵درصد تعرفه برای هر سال مدل، حتی بیشتر تا ۵ سال برای مدل‌های پایین‌تر اجازه ورود داده شود. در ضمن لازم است در مصوبه دولت ضوابط ورود خودروهای دست دوم به‌طور روشن مشخص شود تا تفسیری برای وزارت صنعت، معدن و تجارت، گمرک، سازمان ملی استاندارد و شماره‌گذاری باقی نگذارد.
نتیجه اینکه، واردات خودروهای مستعمل که درحال‌حاضر بحث آن در رسانه‌ها و محافل گوناگون خبری به‌شدت باز شده است، راهکار پسندیده‌ای است که در شرایط فعلی می‌تواند، بازار آشفته فعلی خودرو را سروسامان دهد. همان‌طور که در سال‌های گذشته نیز درباره واردات ماشین‌آلات سنگین و خودرو اقدام شده، درحال‌حاضر به نظر می‌رسد طرح این موضوع می‌تواند تنگناها و مشکلات نیاز بازار داخل به ماشین‌آلات سنگین و سبک خودرو را کاهش داده و تصمیم‌های لازم از سوی دولت ایجاب می‌کند که به فوریت باید گرفته شود.

امین دلیری - کارشناس ارشد اقتصاد و مدرس دانشگاه